ارتباط بزاق و سلامت دهان و دندان ها

بهداشت دهان به معنای تمیز و سالم نگه داشتن دهان (دندان ها، زبان، لثه ها و سقف دهان) است. دهان شما باید صورتی و مرطوب باشد. بهداشت خوب دهان و دندان، به حفظ دندان های سالم کمک می کند. همچنین رشد باکتری ها را در دهان شما محدود می کند. بهداشت دهان برای همه، بویژه افرادی که مشکل بلع دارند و نمی توانند غذا بخورند و بنوشند (از طریق دهان چیزی نمی نوشند)، مهم است.

بزاق بخش مهمی از یک بدن سالم است، اما به حفظ بهداشت دهان نیز کمک می کند. مایعی شفاف است که توسط چندین غده در ناحیه دهان شما ساخته می شود. بیشتر آن از آب تشکیل شده است. اما بزاق همچنین حاوی مواد مهمی است که بدن شما برای هضم غذا و حفظ استحکام دندان های شما به آن نیاز دارد. علاوه براین،

بزاق مهم است زیرا:

• دهان شما را مرطوب و راحت نگه می دارد.
• به جویدن، چشیدن و بلعیدن کمک می کند.
• با میکروب های دهان شما مبارزه می کند و از بوی بد دهان جلوگیری می کند.
• دارای پروتئین ها و مواد معدنی است که از مینای دندان ها محافظت می کند و از پوسیدگی دندان و بیماری لثه جلوگیری می کند.
• به محکم نگه داشتن دندان های مصنوعی در جای خود کمک می کند.

از سوی دیگر، بزاق شما (که حاوی باکتری است)، غذا و مایعات می توانند وارد مجاری هوایی شما شوند. به این حالت آسپیراسیون گفته می شود. این ممکن است خطر عفونت ریه را افزایش دهد.

فرایند تولید بزاق

فرایند تولید بزاق

هنگام جویدن، بزاق تولید می کنید. هر چه محکم تر بجوید، بزاق بیشتری تولید می شود. مکیدن آبنبات سفت یا قطره سرفه نیز به تولید بزاق کمک می کند. غددی که بزاق تولید می کنند، غدد بزاقی نامیده می شوند. غدد بزاقی در داخل هر یک از گونه ها، در پایین دهان و نزدیک دندان های جلوی شما در کنار استخوان فک قرار دارند. شش غده بزاقی اصلی و صدها غده فرعی وجود دارد. بزاق از طریق لوله هایی به نام مجاری بزاقی حرکت می کند. به طور معمول، بدن روزانه تا ۲ تا ۴ پیمانه بزاق تولید می کند. معمولاً بدن بیشترین مقدار بزاق را در اواخر بعد از ظهر تولید می کند. کمترین مقدار آن در شب است. اما هر کسی متفاوت است. آنچه پزشکان به عنوان مقدار طبیعی بزاق در نظر می گیرند، بسیار متفاوت است. این امر تشخیص مشکلات بزاق را کمی چالش برانگیز می کند.

تغییر در بزاق

تغییر در بزاق

ممکن است خشکی دهان یا بزاق اضافی داشته باشید. بزاق شما می تواند روان یا غلیظ و چسبناک باشد. ممکن است در بلعیدن بزاق خود مشکل داشته باشید. این می تواند منجر به آبریزش دهان شود، بخصوص اگر عضلات صورت شما ضعیف باشند.

بزاق خیلی کم

بیماری ها و داروهای خاصی می توانند بر میزان بزاق تولید شده در دهان شما تأثیر بگذارند. اگر بزاق کافی تولید نکنید، دهان شما می تواند کاملاً خشک شود. این بیماری خشکی دهان (زروستومیا) نامیده می شود. خشکی دهان باعث می شود لثه ها، زبان و سایر بافت های دهان متورم و ناراحت شوند. میکروب ها در این نوع محیط رشد می کنند. دهان خشک و پر از میکروب، منجر به بوی بد دهان می شود. خشکی دهان همچنین احتمال پوسیدگی سریع دندان ها و ابتلا به بیماری لثه (پریودنتال) را افزایش می دهد. به این دلیل است که بزاق به پاک کردن ذرات غذا از دندان های شما کمک می کند. این به کاهش خطر پوسیدگی دندان کمک می کند.

اگر خشکی دهان دارید، ممکن است متوجه شوید که طعم چیزها را مانند گذشته حس نمی کنید. خشکی دهان در بزرگسالان مسن شایع است، اگرچه دلایل آن مشخص نیست. تصور می شود بیماری هایی که کل بدن را تحت تأثیر قرار می دهند (اختلالات سیستمیک)، تغذیه نامناسب و استفاده از برخی داروها نقش کلیدی در این امر دارند.

بزاق کم و خشکی دهان می تواند ناشی از موارد زیر باشد:

• بیماری های خاصی مانند HIV / AIDS، سندرم شوگرن، دیابت و پارکینسون
• انسداد در یک یا چند لوله که بزاق را تخلیه می کنند (انسداد مجرای بزاقی)
• شیمی درمانی و پرتو درمانی
• کم آبی بدن
• پاسخ به استرس “جنگ یا گریز”
• مشکل ساختاری مجرای بزاقی
• سیگار کشیدن

صدها داروی رایج که بر جریان بزاق تأثیر می گذارند و باعث خشکی دهان می شوند، شناخته شده اند، مانند:

• آنتی هیستامین ها
• داروهای اضطراب
• داروهای سرکوب کننده اشتها
• انواع خاصی از داروهای فشار خون
• دیورتیک ها (قرص های آب)
• اکثر داروهای ضد افسردگی
• داروهای خاص مسکن (مسکن ها)

همیشه از پزشک خود در مورد عوارض جانبی که ممکن است هنگام مصرف دارو داشته باشید، سوال کنید.

بیماری یا داروها می تواند بر سلول های پوشاننده دهان شما تأثیر بگذارد. آنها همچنین می توانند عوارض جانبی ناخوشایندی مانند موارد زیر ایجاد کنند:

• تغییر در حس چشایی
• زخم یا خونریزی لثه
• خشکی دهان

همچنین می توانند باعث موارد زیر شوند:

• برفک دهان
• قرمزی
• تورم
• زخم ها.

مراقبت خوب از دهان به جلوگیری از این اتفاق کمک می کند.

اگر بزاق خیلی کمی دارم چه کاری می توانم انجام دهم؟

اگر بزاق خیلی کمی دارم چه کاری می توانم انجام دهم؟

این نکات را برای کمک به سالم نگه داشتن غدد بزاقی و مرطوب و راحت نگه داشتن دهان خود امتحان کنید:

• آدامس بدون قند، ترجیحاً حاوی زایلیتول، بجوید. آنها را می توانید از سوپرمارکت یا داروخانه تهیه کنید.
• آب نبات بدون قند بمکید.
• به طور منظم آب فراوان یا سایر نوشیدنی های خنک را جرعه جرعه بنوشید.
• مصرف الکل، نوشیدنی های حاوی کافئین و سیگار کشیدن را کاهش دهید.
• بعد از هر وعده غذایی یا در صورت نیاز، از دهانشویه نمک و جوش شیرین استفاده کنید. آن را با نصف قاشق چایخوری نمک و نصف قاشق چایخوری جوش شیرین حل شده در ۲۰۰ میلی لیتر آب درست کنید. هر روز آن را تازه تهیه کنید و در یخچال نگهداری کنید.
• قطعات یخ یا یخ خرد شده بمکید.
• لب های خود را با وازلین یا بالم لب مرطوب نگه دارید.
• با دندانپزشک، داروساز یا تیم پرتودرمانی خود در مورد یک دهانشویه مناسب صحبت کنید.
• روغن نارگیل را امتحان کنید.
• ۱ قطره اسانس نعناع را به ۱۰۰ میلی لیتر روغن هسته انگور اضافه کنید و وقتی دهان شروع به خشک شدن کرد، یک یا دو قطره از آن را در دهان خود بمالید.
• همچنین باید با دندانپزشک خود در مورد چگونگی محافظت از دندان های خود در برابر پوسیدگی دندان که اغلب هنگام خشکی دهان اتفاق می افتد، صحبت کنید.

اگر خشکی دهان ادامه پیدا کرد، پزشک یا دندانپزشک شما ممکن است شستشوی دهان با بزاق مصنوعی را توصیه کند. با داروساز در مورد مرطوب کننده ها یا ژل های روان کننده دهان و سایر محصولات خشکی دهان صحبت کنید.  بزاق مصنوعی مایع یا اسپری است که بدون نسخه به فروش می رسد. می توان آن را هر چند وقت یکبار که نیاز باشد استفاده کرد. بزاق مصنوعی به مرطوب و راحت نگه داشتن دهان شما کمک می کند. اما پروتئین ها، مواد معدنی و سایر مواد موجود در بزاق واقعی را ندارد تا به هضم غذا کمک کنند.

چگونه به بزاق غلیظ کمک کنیم؟

• مایعات فاقد قند بیشتر بنوشید.
• دوش بخار یا استنشاق بخار را امتحان کنید.
• آب گازدار بنوشید. در صورت لزوم می توان آن را غلیظ تر کرد.

بزاق زیاد

بزاق زیاد معمولاً چیزی نیست که نگران آن باشید، مگر اینکه ادامه پیدا کند. طبیعی است که بسته به آنچه می خورید یا می نوشید، بزاق بیشتر یا کمتری تولید شود. بدن شما معمولاً با بلعیدن بیشتر، بزاق اضافی را کنترل می کند. اگر موارد زیر را داشته باشید، ممکن است بزاق بیش از حد تولید کنید:

یک یا چند غده بزاقی بیش از حد فعال باشند. در بلع مشکل داشته باشید. طبیعی است که غدد بزاقی شما هنگام خوردن غذاهای بسیار تند، بیش از حد فعال شوند. جوانه های چشایی روی زبان شما نقش بزرگی در میزان بزاق شما ایفا می کنند. وقتی خوراکی تند یا خیلی ترش را در دهان خود قرار می دهید، جوانه های چشایی شما با دستور دادن به بدن برای تولید بزاق بیشتر، واکنش نشان می دهند. غذاهای اسیدی نسبت به غذاهای شیرین معمولاً باعث تولید بزاق بیشتری می شوند. اگر بزاق اضافی شما را آزار می دهد، سعی کنید رژیم غذایی خود را تغییر دهید.

اگر دهان شما همیشه بزاق زیادی تولید می کند، به پزشک خود اطلاع دهید. این می تواند عارضه جانبی یک دارو یا نتیجه یک بیماری یا وضعیت پزشکی باشد.

اگر در بلع مشکل دارید، ممکن است احساس کنید بزاق زیادی در دهان خود دارید و ممکن است آب دهانتان راه بیفتد. تولید زیاد بزاق دهان به صورت مزمن، اغلب در افرادی مشاهده می شود که کنترل عضلات صورت و دهانشان ضعیف است.

بیماری ها و شرایط سلامتی که می توانند باعث ترشح بیش از حد بزاق شوند عبارتند از:

• اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS) که بیماری لو گریگ نیز نامیده می شود.
• فلج بل
• فلج مغزی
• بیماری رفلاکس معده به مری (GRED)
• بزرگ شدن زبان (ماکروگلوسیا)
• ناتوانی ذهنی
• بیماری پارکینسون
• مسمومیت
• بارداری (معمولاً در افرادی که حالت تهوع و استفراغ شدید دارند دیده می شود)
• هاری
• سکته مغزی

داروهایی که می توانند باعث ترشح بیش از حد بزاق شوند عبارتند از:

• برخی از داروهای تشنج مانند کلونوپین (کلونازپام)
• داروی اسکیزوفرنی به نام کلوزاپین (کلوزاریل، فازاکلو ODT)
• سالاژن (پیلوکارپین)، که برای درمان خشکی دهان در افرادی که پرتودرمانی می شوند استفاده می شود.

نام های پزشکی زیادی برای بزاق بیش از حد وجود دارند. اینکه پزشک شما آن را چه می نامد به علت ترشح بیش از حد بزاق بستگی دارد. افزایش بزاق و سیالوره اصطلاحات کلی برای افزایش بزاق هستند.

اگر بزاق بیش از حد داشته باشم چه کاری می توانم انجام دهم؟

درمان بزاق بیش از حد، به علت مشکل بستگی دارد. این درمان ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• داروهای تجویزی
• تزریق بوتاکس
• جراحی

پزشک شما احتمالاً ابتدا یک داروی تجویزی برای کمک به کاهش میزان بزاق شما توصیه می کند. این داروها شامل گلیکوپیرولات و اسکوپولامین هستند. عوارض جانبی شایع شامل مشکلات ادراری، ضربان قلب سریع، سرگیجه، تاری دید و خواب آلودگی هستند.

اگر دچار تولید شدید بزاق دهان هستید، پزشک ممکن است تزریق بوتاکس به یک یا چند غده بزاقی را پیشنهاد کند. این درمان بی خطر تلقی می شود، اما نتایج آن فقط چند ماه دوام دارد. در آینده به تزریق بوتاکس بیشتری نیاز خواهید داشت.

در موارد شدید ممکن است برای برداشتن غده بزاقی یا تغییر مسیر مجرای بزاقی جراحی انجام شود. این نوع جراحی معمولاً درمان دائمی برای بزاق اضافی فراهم می کند.

چگونه بزاق اضافی را کاهش دهیم؟

• بلع های خشک مکرر (بلع بدون نوشیدن چیزی) داشته باشید.
• مایعات را به صورت جرعه جرعه و به طور منظم بنوشید.

تمیز نگه داشتن دهان

• حداقل دو بار در روز با مسواک نرم و خمیر دندان حاوی فلوراید مسواک بزنید.
• لثه ها و زبان خود را مسواک بزنید.
• بعد از مسواک زدن، خمیر دندان را در دهان خود بچرخانید و بیرون بریزید اما آبکشی نکنید.
• مطمئن شوید که بعد از غذا هیچ غذایی در دهان شما باقی نمانده است. گونه ها، دندان ها، زیر دندان مصنوعی و روی زبان خود را بررسی کنید. ممکن است لازم باشد این کار را بعد از هر وعده غذایی انجام دهید.
• بین وعده های غذایی، سعی کنید از خوردن غذاها و نوشیدنی های شیرین، بخصوص آبمیوه، نوشابه و شربت خودداری کنید. اگر متخصص تغذیه یا ارائه دهنده خدمات درمانی شما توصیه کرده است که بین وعده های غذایی از نوشیدنی های مکمل تغذیه ای خوراکی استفاده کنید، باید به مصرف آنها ادامه دهید.

اگر دندان مصنوعی دارید (دندان مصنوعی)

• بعد از هر وعده غذایی، دندان مصنوعی خود را با آب و صابون مسواک بزنید.
• دندان مصنوعی خود را شب ها از دهان خود خارج کنید. آنها را در یک پاک کننده دندان مصنوعی خیس کنید.
• اگر از کرم یا ژل در دهان خود استفاده می کنید، دندان مصنوعی خود را خارج کنید.
• اگر عفونت دهان دارید، مهم است که دندان مصنوعی خود را شب ها خیس کنید. در غیر این صورت، عفونت می تواند روی دندان مصنوعی شما باقی بماند. می توانید از دهانشویه کلرهگزیدین برای تمیز کردن دندان مصنوعی استفاده کنید. یا می توانید آنها را در محلول ضد باکتری با غلظت یک چهارم خیس کنید. می توانید این موارد را از داروخانه خریداری کنید.